Je partner in de overgang steunen bij haar gewicht, zonder te kwetsen

Wat er in de overgang met lichaam en gewicht gebeurt

De overgang is meer dan opvliegers. Volgens het achtergronddocument van de NVAB-richtlijn Overgang en Werk (2026) heeft ongeveer 80% van de vrouwen opvliegers of nachtzweten. Slaapproblemen komen vaak voor in de perimenopauze, en ongeveer 60% van de vrouwen van middelbare leeftijd meldt geheugenproblemen. Het risico op een depressie is in de perimenopauze en vroege menopauze twee tot vijf keer hoger.

Ook het lichaam verandert. Vrouwen verliezen na hun dertigste 3% tot 8% spiermassa per tien jaar, en door dalend oestrogeen slaat het lichaam meer vet op rond de buik, schrijft The Menopause Society. Ouder worden is volgens die organisatie de belangrijkste oorzaak van aankomen. Meer achtergrond lees je bij waarom vrouwen in de overgang aankomen.

Geen kwestie van wilskracht

De Nederlandse richtlijn Overgewicht en obesitas noemt obesitas een chronische ziekte waarbij altijd een vorm van monitoring of begeleiding nodig blijft. Wie aankomt in de overgang, is dus niet lui of zwak. Dat besef is de basis van goede steun.

Waarom opmerkingen over gewicht averechts werken

Het idee dat een duwtje of een grapje over gewicht motiveert, klopt niet. In een Amerikaans onderzoek bij 6.157 volwassenen (Sutin en Terracciano, 2013) hadden mensen die gewichtsdiscriminatie ervoeren een ongeveer 2,5 keer zo grote kans om binnen vier jaar obesitas te krijgen als mensen die dat niet meemaakten. Wie al obesitas had, had een ongeveer drie keer zo grote kans om die te houden. De onderzoekers concluderen dat discriminatie niet aanzet tot afvallen, maar het risico op obesitas vergroot.

Juist naasten worden vaak genoemd

Familie is een van de meest genoemde bronnen van gewichtsstigma. Dat bleek al in 2006 uit onderzoek van Puhl en Brownell bij ruim 2.600 volwassenen met overgewicht: artsen en familieleden werden het vaakst genoemd. In onderzoek uit 2021 in zes westerse landen, bij bijna 14.000 deelnemers aan een commercieel afvalprogramma, meldde per land 56% tot 61% gewichtsstigma. Van hen noemde 76% tot 88% familie als bron, tegen 63% tot 74% artsen en 54% tot 62% collega's. Dat staat in een verslag in Bariatric News (juni 2021); de deelnemers waren dus mensen die al bezig waren met afvallen, geen doorsnee van de bevolking.

De gevolgen zijn groot. Onderzoek van de Erasmus Universiteit (2024) bij bijna 600 mensen met obesitas laat zien dat stigma leidt tot meer stress, somberheid, schaamte en het vermijden of uitstellen van zorg. Ook goedbedoelde opmerkingen kunnen zo voelen. Een vraag als 'moet je dat nou eten?' komt bij haar anders binnen dan je bedoelt.

Zo steun je zonder te kwetsen: woorden en houding

Goede steun begint met luisteren, niet met oplossingen. Vraag hoe het met haar gaat, en laat haar zelf bepalen of ze over gewicht wil praten.

Woorden die helpen

• Vraag toestemming: 'Wil je dat ik meedenk, of wil je vooral dat ik luister?'
• Praat over hoe ze zich voelt, over slaap en energie, niet over kilo's of maten.
• Erken klachten: 'Ik zie dat je slecht slaapt, dat lijkt me zwaar.' Volgens de NVAB zijn herkenning en erkenning essentieel, voor de vrouw zelf en voor haar omgeving, zoals op het werk.
• Geef complimenten die niets met uiterlijk te maken hebben.

Wat je beter niet doet

• Ongevraagd eetadvies geven of haar bord becommentariëren.
• Grapjes maken over haar lichaam, ook niet als 'geintje'.
• Haar vergelijken met hoe ze vroeger was of met andere vrouwen.
• Een weegschaal of dieetboek cadeau doen als ze daar niet om vroeg.

Wil ze zelf aan de slag, dan kan ze rustig beginnen met de korte test over afvallen in de overgang. Het initiatief ligt bij haar.

Samen bewegen en samen eten

Steun die je laat zien, werkt beter dan steun die je uitspreekt. Gewicht binnen een stel hangt bovendien samen. In een onderzoek bij 130 stellen (Gorin en collega's, 2017) volgde één partner zes maanden een commercieel afvalprogramma of kreeg alleen een folder om zelf mee aan de slag te gaan. Van de partners die zelf niets volgden, verloor na zes maanden 32% toch minstens 3% van hun gewicht, in beide groepen ongeveer even vaak. De onderzoekers noemen dat een rimpeleffect: als de een gezonder gaat leven, verandert de omgeving voor de ander mee.

Concrete ideeën om samen te doen

• Plan vaste wandelingen of fietstochten. The Menopause Society adviseert minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week.
• Ga samen naar krachttraining; twee keer per week is het advies van The Menopause Society.
• Kook samen en zet groente en een eiwitbron bij elke maaltijd op tafel.
• Houd minder snoep en chips in huis, voor iedereen, zodat zij niet de enige is die 'nee' moet zeggen.

Inspiratie vind je bij oefeningen voor spierkracht in de overgang. Zo wordt gezond leven iets van jullie samen, en geen project van haar alleen.

Wanneer je je zorgen wél mag uiten: alarmsignalen

Je hoeft niet te zwijgen als je je echt zorgen maakt. Er zijn situaties waarin het goed is om iets te zeggen of om voor te stellen samen naar de huisarts te gaan:

• Aanhoudende somberheid. Ze is weken achter elkaar neerslachtig, heeft nergens meer zin in of trekt zich terug. De kans op een depressie is in de perimenopauze verhoogd.
• Gedachten aan de dood. Praat erover en neem contact op met 113. Bel 113 of gratis 0800-0113, of chat via 113.nl. Ook naasten kunnen daar anoniem terecht.
• Snelle, onverklaarde verandering van gewicht. Komt ze in korte tijd veel aan of af zonder duidelijke reden, dan is een huisartsbezoek verstandig om andere oorzaken uit te sluiten.
• Ernstige slaapproblemen. Slaapt ze al lange tijd slecht en loopt ze daardoor vast in haar dagelijks leven, dan kan de huisarts meedenken.

Hoe breng je het ter sprake?

Kies een rustig moment, niet tijdens het eten. Begin bij jezelf: 'Ik maak me zorgen, omdat ik zie dat je zo moe bent.' Noem wat je ziet, niet wat ze 'moet'. Meer over stemming lees je bij somberheid en stemming in de overgang.

Hulp voor haar en hulp voor jezelf

Wil ze hulp, dan is de huisarts het eerste aanspreekpunt. Die kan overgangsklachten bespreken, andere oorzaken van aankomen uitsluiten en verwijzen naar bijvoorbeeld een leefstijlprogramma of een consulent die gespecialiseerd is in de overgang. Bied aan om mee te gaan, maar laat haar beslissen of ze dat wil.

Vergeet jezelf niet. Steunen kost energie, zeker als de overgang ook jullie relatie of gezinsleven raakt. Praat met iemand die je vertrouwt, of met je eigen huisarts als het je te veel wordt. Maak je je zorgen over zelfdoding, dan kun je als naaste ook zelf bij 113 terecht.

Op de pagina tips voor naasten van overgewichtnederland.com lees je meer over steun rond obesitas, ook rond een maagverkleining. Op deze site wordt niets voorgeschreven of verkocht; we helpen je alleen de weg te vinden.