Overgang: op welke leeftijd en hoe lang duurt het?

Op welke leeftijd begint de overgang bij vrouwen?

De overgang begint enkele jaren vóór je laatste menstruatie, en die menopauze valt gemiddeld rond 50 tot 51 jaar. Dat staat in de NVAB-richtlijn Overgang en Werk (2026). Het Jeroen Bosch Ziekenhuis noemt een gemiddelde leeftijd van 51 jaar en schrijft dat de meeste vrouwen hun laatste menstruatie tussen 40 en 60 jaar hebben.

Het eerste teken

Het Jeroen Bosch Ziekenhuis omschrijft de overgang als de fase waarin je menstruaties onregelmatig worden en uiteindelijk helemaal wegblijven. Onregelmatige menstruaties kunnen dus een eerste teken zijn. Daarbij kunnen klachten als opvliegers en nachtelijk zweten horen, die het ziekenhuis normaal noemt in deze fase.

De menopauze wordt achteraf vastgesteld

De menopauze is één moment: je laatste menstruatie. Je weet pas dat het je laatste was als je twaalf maanden geen menstruatie meer hebt gehad, schrijft de NVAB. Daarom zeggen veel vrouwen pas achteraf: toen was het.

De fases van de overgang: perimenopauze, menopauze en postmenopauze

De overgang bestaat uit drie fases die op elkaar aansluiten. De NVAB-richtlijn gebruikt deze indeling:

• Perimenopauze: de periode vóór de menopauze waarin je menstruaties veranderen, tot één jaar na je laatste menstruatie.
• Menopauze: je laatste menstruatie, vastgesteld na twaalf maanden zonder menstruatie.
• Postmenopauze: de periode vanaf één jaar na je laatste menstruatie.

Het Jeroen Bosch Ziekenhuis beschrijft dat je hormonen vóór en na de menopauze een nieuw evenwicht zoeken. The Menopause Society legt uit dat in de overgang je oestrogeen daalt. Juist die daling heeft gevolgen voor waar je lichaam vet opslaat, zoals je verderop leest.

Hoe lang duurt de overgang en wanneer is het voorbij?

De overgang duurt doorgaans 3 tot 7 jaar, soms langer. Dat cijfer staat in het achtergronddocument bij de NVAB-richtlijn, dat de NHG-Standaard De overgang (2022) aanhaalt. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis benadrukt dat het voor iedere vrouw anders is, en noemt dat de klachten gemiddeld tussen de 2 en 10 jaar aanhouden.

Duur van de overgang versus duur van de klachten

Die twee cijfers spreken elkaar niet tegen. Het eerste gaat over de overgangsperiode zelf, het tweede over hoelang vrouwen er last van hebben. Klachten kunnen na de menopauze nog een tijd doorgaan.

Wanneer ben je uit de overgang?

Volgens de fase-indeling van de NVAB ben je vanaf één jaar na je laatste menstruatie in de postmenopauze. Dat is het punt dat veel vrouwen als het einde van de overgang zien. Klachten kunnen dan nog wel aanwezig zijn. Heb je er veel last van, dan kan je huisarts je volgens het Jeroen Bosch Ziekenhuis verwijzen naar een overgangsspreekuur, of je kunt een overgangsconsulent raadplegen.

Vroege overgang: voor je veertigste

Van een vroege overgang spreek je als de overgang vóór je veertigste begint. Volgens de NVAB-richtlijn overkomt dat ongeveer 2 op de 100 vrouwen. Merk je al voor je veertigste dat je menstruatie wegblijft of sterk verandert, bespreek dat dan met je huisarts. Die kan uitzoeken wat er aan de hand is en welke stappen passen.

Twijfel je of je klachten bij de overgang horen, dan kan de overgangscheck op overgewichtnederland.com je helpen om je klachten op een rij te zetten. Een vragenlijst geeft geen diagnose; die stelt een arts.

Overgangsklachten: welke horen bij deze levensfase?

De bekendste overgangsklachten zijn onregelmatige menstruaties, opvliegers en nachtelijk zweten; het Jeroen Bosch Ziekenhuis noemt die normaal in deze fase. Daarnaast melden veel vrouwen in de perimenopauze slaapproblemen, schrijft de NVAB.

Wanneer klachten aandacht vragen

Volgens het Jeroen Bosch Ziekenhuis is het verstandig om met je arts over behandeling te praten als je klachten zo zwaar zijn dat je je gewone bezigheden niet meer goed kunt doen, of als je slecht slaapt en voortdurend moe bent. De huisarts kan je dan verwijzen naar een overgangsspreekuur.

Niet alles is de overgang

Sommige klachten lijken op overgangsklachten maar hebben een andere oorzaak. Een te langzaam werkende schildklier kan bijvoorbeeld vermoeidheid, gewichtstoename, kouwelijkheid en veranderingen in je menstruatie geven, volgens een patiëntenfolder van het Albert Schweitzer ziekenhuis (2025). Dat stelt een arts vast met bloedonderzoek. Kom je snel aan of voel je je anders dan je van jezelf kent, lees dan ook over onverwacht aankomen in de overgang en laat het nakijken.

Overgangsleeftijd en gewicht: wat verandert er per fase?

Je gewicht verandert per fase van de overgang anders, en het meeste gebeurt in de perimenopauze. Het SWAN-onderzoek (Greendale en collega's, 2019) volgde vrouwen jarenlang:

• Vóór de overgang: vet en spiermassa nemen allebei geleidelijk toe.
• Begin van de overgang: de snelheid van vettoename verdubbelt en de spiermassa daalt.
• Tot ongeveer twee jaar na de laatste menstruatie: die verandering gaat door.
• Daarna: vet en spiermassa stabiliseren.

Het gewicht zelf steeg in dat onderzoek vooral geleidelijk. Volgens The Menopause Society is ouder worden de belangrijkste drijver van gewichtstoename, terwijl de overgang vooral vet naar je buik verschuift. Hoeveel kilo dat gemiddeld is, lees je bij de gemiddelde kilo's per jaar rond de menopauze. Het hele verhaal over oorzaken staat bij gewichtstoename tijdens de overgang.

Overgewicht en overgangsklachten

De NVAB-richtlijn schrijft dat overgangsklachten bij vrouwen met overgewicht zich heviger kunnen presenteren. Tegelijk verbetert afvallen opvliegers niet aantoonbaar. Afvallen is dus vooral goed voor je gezondheid op lange termijn, niet een middel tegen opvliegers. Slaapproblemen komen in de perimenopauze vaak voor, en slecht slapen hangt volgens The Menopause Society samen met aankomen.

Wat betekent je leeftijd voor de aanpak van je gewicht?

Begin je al in de perimenopauze met krachttraining en voldoende bewegen, dan train je je spieren juist in de fase waarin ze volgens het SWAN-onderzoek beginnen af te nemen. The Menopause Society adviseert minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week en twee keer krachttraining. Zit je al in de postmenopauze, dan heeft beginnen nog steeds zin; spierverlies door leeftijd loopt immers door. Concrete stappen staan bij extra kilo's voorkomen per fase. Wil je hulp, dan lees je op deze site welke routes er zijn; er wordt hier niets voorgeschreven of verkocht.