Oestrogeen en buikvet: wat dalende hormonen met je buik doen

Heeft buikvet te maken met oestrogeen?

Ja. The Menopause Society schrijft dat oestrogeen tijdens de menopauze daalt en dat dit het lichaam aanmoedigt om vet in de buik op te slaan, wat leidt tot centrale obesitas. De menopauze speelt volgens die organisatie een grote rol bij het herverdelen van vet, vaak met meer buikvet als resultaat.

Visceraal vet, los van leeftijd

Een review in Therapeutic Advances in Cardiovascular Disease (Lovre, Lindsey en Mauvais-Jarvis, 2016) concludeert dat de menopauze samenhangt met meer visceraal vet, onafhankelijk van leeftijd. Visceraal vet is het vet dat diep in je buik rond je organen zit. Ook het achtergronddocument van de NVAB-richtlijn Overgang en Werk (2026) noemt de overgang onafhankelijk geassocieerd met nadelige veranderingen in lichaamssamenstelling: meer vetmassa, minder vetvrije massa en meer visceraal vetweefsel.

Leeftijd speelt een grotere rol bij je gewicht

Hier zit een belangrijke nuance. Hoeveel je aankomt, hangt volgens The Menopause Society vooral samen met ouder worden, niet met de overgang. Oestrogeen bepaalt dus vooral waar het vet zit, leeftijd en leefstijl bepalen vooral hoeveel. Daarom zeggen we niet dat de overgang je dik maakt. Hoe gewichtstoename rond deze levensfase in elkaar zit, lees je bij gewichtstoename in de overgang.

De bronnen beschrijven dat dalend oestrogeen vetopslag in de buik bevordert, maar leggen in publieksvoorlichting niet uit via welk precies mechanisme. Wij vullen dat ook niet in.

Oestrogeen en buikvet in de fases van de overgang

Oestrogeen daalt niet van de ene op de andere dag. De NVAB-richtlijn Overgang en Werk (2026) beschrijft drie fases. De perimenopauze is de periode voor de menopauze waarin je menstruaties veranderen, tot een jaar na de laatste menstruatie. De menopauze is je laatste menstruatie, achteraf vastgesteld na twaalf maanden zonder. De postmenopauze begint een jaar na die laatste menstruatie. Gemiddeld ligt de menopauze in Nederland rond 50 tot 51 jaar.

Wanneer het buikvet het snelst toeneemt

De SWAN-studie (Greendale e.a., 2019) laat zien dat de snelheid van vettoename aan het begin van de overgang verdubbelt, terwijl de spiermassa daalt. Dat duurt tot ongeveer twee jaar na de laatste menstruatie en stabiliseert daarna. De perimenopauze is dus het moment waarop je het meest verschil kunt maken met beweging en spierbehoud.

Vroeg in de overgang

Ongeveer 2 op de 100 vrouwen komen voor hun veertigste in de overgang, volgens de NVAB-richtlijn. De review van Lovre e.a. noemt een grote Europese studie waarin vrouwen met een vroege menopauze een hoger risico hadden op diabetes type 2. Ben je vroeg in de overgang, bespreek dan met je huisarts wat dat voor je gezondheid betekent. Twijfel je of je al in de overgang zit, dan geeft de overgangscheck van overgewichtnederland.com een eerste indruk.

Kan hormoontherapie buikvet door oestrogeentekort verminderen?

Hormoontherapie is geen afvalbehandeling, en de bronnen zijn voorzichtig over het effect op buikvet. The Menopause Society schrijft dat hormoontherapie geen directe afvalbehandeling is en dat sommige studies suggereren dat het de vetopslag in de buik iets kan verminderen. De Australasian Menopause Society (2018) schrijft dat hormoontherapie geen gewichtstoename veroorzaakt en visceraal vet na de menopauze kan verminderen.

Wat de Nederlandse richtlijn zegt

De richtlijn Obesitas tijdens de overgang (2023) noemt het effect van hormoontherapie op gewicht onbekend. Wel noemt de richtlijn hormoontherapie de meest effectieve behandeling van opvliegers en nachtzweten, en zegt dat die keuze goed afgewogen moet worden tegen de ziektelast. Hormoontherapie is dus een keuze voor overgangsklachten, niet een manier om je buik kleiner te maken.

Maakt extra oestrogeen dik?

Veel vrouwen zijn bang dat hormoontherapie juist dik maakt. De International Menopause Society (Davis e.a., 2012) en de Australasian Menopause Society zeggen allebei dat hormoontherapie niet dik maakt. Lees meer bij hormoontherapie en gewicht in de overgang. Via deze site wordt niets voorgeschreven of verkocht. Of hormoontherapie bij je past, bespreek je met je huisarts of gynaecoloog.

Wat je zelf doet tegen buikvet als je oestrogeen daalt

Je oestrogeen kun je niet tegenhouden, maar je leefstijl wel bijsturen. De richtlijn Obesitas tijdens de overgang geeft vrouwen in de overgang hetzelfde leefstijladvies als vrouwen met overgewicht zonder overgangsklachten: een gezond eetpatroon zonder sterke calorierestrictie en meer bewegen.

Spieren als tegenwicht

Omdat je in deze periode spiermassa verliest, is krachttraining extra waardevol. Vrouwen verliezen na hun dertigste 3 tot 8 procent spiermassa per tien jaar, volgens The Menopause Society. Minder spieren betekent dat je in rust minder verbrandt. Het advies is minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week en twee keer per week krachttraining. Hoe je begint, lees je bij krachttraining tijdens de menopauze.

Slaap en stress niet vergeten

Slecht slapen en veel stress hangen volgens The Menopause Society nauw samen met gewichtstoename. Opvliegers en nachtzweten kunnen je slaap verstoren. Dat is een reden om overgangsklachten serieus te nemen, ook als je ze lang hebt weggewuifd.

Oestrogeentekort, buikvet en je gezondheid

Buikvet telt mee voor je gezondheid. The Menopause Society noemt dat extra gewicht rond je middel het risico op een hoge bloeddruk, diabetes en een ongunstig cholesterol verhoogt, en dat buikvet samenhangt met een hoger risico op hart- en stofwisselingsziekten. De Nederlandse richtlijn zegt dat naast de BMI ook de buikomvang van groot belang is bij het bepalen van het gezondheidsrisico.

Visceraal vet en de manier waarop je lichaam met suiker omgaat hangen samen. Daarover lees je meer bij insuline en bloedsuiker in de overgang. Wil je weten of je middelomtrek boven de 88 cm ligt, of ben je benieuwd welke hulp bij je past, laat het dan meten bij je huisarts of doe de afvaltest. Die geeft geen diagnose, maar wel een richting: huisarts, gecombineerde leefstijlinterventie of medische begeleiding bij overgewicht.

Wanneer je het met je huisarts bespreekt

Je hoeft niet te wachten tot je ergens last van hebt. Plan een afspraak als een van deze situaties bij je past:

• je middelomtrek is 88 cm of meer en je wilt weten wat dat voor je gezondheid betekent;
• je kwam voor je veertigste in de overgang;
• opvliegers of nachtzweten verstoren je slaap en je wilt weten welke behandelingen er zijn;
• je wilt hulp bij afvallen en vraagt je af of een gecombineerde leefstijlinterventie bij je past.

Volgens de polisvoorwaarden van een zorgverzekeraar voor 2026 kom je bij een BMI van 25 tot 35 en een buikomvang van 88 cm of meer in aanmerking voor zo'n leefstijlprogramma, met een verwijzing van je huisarts. Kijk in je eigen polis wat voor jou geldt. Neem bij het gesprek een lijstje mee met je klachten, je gewicht van de afgelopen jaren en je vragen over hormonen, dan haal je meer uit de afspraak.