Insulineresistentie in de overgang: buikvet, bloedsuiker en wat helpt

Wat betekent insulineresistentie rond de menopauze?

Insulineresistentie betekent dat je lichaam minder gevoelig is voor insuline, het hormoon dat je bloedsuiker regelt. Een verminderde insulinegevoeligheid is volgens een review in Therapeutic Advances in Cardiovascular Disease (Lovre, Lindsey en Mauvais-Jarvis, 2016) een belangrijke factor die vatbaar maakt voor diabetes type 2.

De rol van visceraal vet

Dezelfde review schrijft dat een teveel aan visceraal vet sterk samenhangt met stofwisselingsproblemen zoals insulineresistentie en verhoogde bloedvetten. Volgens de auteurs leiden de veranderingen in lichaamssamenstelling en energiehuishouding rond de menopauze tot meer visceraal vet en meer insulineresistentie. Een eerdere studie die zij aanhalen concludeerde dat vetstapeling in de buik na de menopauze de veranderingen in de suikerhuishouding verklaart.

Het achtergronddocument van de NVAB-richtlijn Overgang en Werk (2026) bevestigt het eerste deel: de overgang gaat samen met een versnelde toename van vetmassa, verlies van vetvrije massa en meer visceraal vetweefsel. Hoe dat vet ontstaat, lees je bij het verband tussen oestrogeen en buikvet.

Spiermassa telt ook mee

Lovre e.a. noemen ook dat ouder worden samengaat met minder spiermassa en minder lichamelijke activiteit, wat samen vatbaar maakt voor meer vetmassa en insulineresistentie. Vrouwen verliezen na hun dertigste 3 tot 8 procent spiermassa per tien jaar, volgens The Menopause Society.

Verhoogt de overgang je risico op diabetes type 2?

Dat is niet zeker, en daar willen we eerlijk over zijn. Volgens de review van Lovre e.a. is het effect van de menopauze op diabetesrisico, los van vetmassa en leeftijd, nog onduidelijk. Onderzoekers zijn het niet eens over hoe de menopauze de suikerhuishouding verandert.

Wat de studies laten zien

• Sommige studies vonden dat de menopauze samenhangt met insulineresistentie; een andere studie vond geen verschil bij vrouwen na de menopauze.
• In een langlopende studie stegen bloedsuiker en insuline geleidelijk, wat de onderzoekers toeschreven aan ouder worden.
• In een grote Europese studie hadden vrouwen met een vroege menopauze een hoger risico op diabetes type 2.

Het beeld is dus: buikvet en ouder worden tellen zeker mee, het aparte effect van de overgang is nog niet uitgezocht. The Menopause Society zegt hetzelfde over gewicht: ouder worden is de belangrijkste drijver. Wel noemt die organisatie dat extra gewicht rond je middel het risico op diabetes en een hoge bloeddruk verhoogt.

Slaap als extra factor

De richtlijn Obesitas tijdens de overgang (2023) noemt verstoorde slaap een in stand houdende factor voor obesitas, met een verhoogd risico op onder andere diabetes type 2. Lees meer bij slaapproblemen en gewicht in de overgang.

Hoe weet je of je bloedsuiker in orde is?

Je kunt insulineresistentie niet zelf vaststellen aan klachten of aan je buik. Op deze site geven we daarom geen zelftest of diagnose. Wel kun je een aantal dingen op een rij zetten en met je huisarts bespreken.

Signalen om mee te nemen naar de huisarts

• Je middelomtrek is 88 cm of meer, de grens die zorgverzekeraars hanteren voor de gecombineerde leefstijlinterventie.
• Je kwam voor je veertigste in de overgang.
• Je bent de laatste jaren in korte tijd veel aangekomen rond je buik.
• Je slaapt al lange tijd slecht.

Twijfel je, laat dan je bloedsuiker meten bij de huisarts. Welke bepaling zinvol is, beslist de huisarts. Je BMI en middelomtrek bereken je vooraf met de rekentool voor gewicht in de overgang, zodat je die getallen paraat hebt.

Vraag na de meting wat de uitslag voor jou betekent, of en wanneer herhalen zinvol is en of een begeleid leefstijltraject bij je past. Schrijf de getallen op, zodat je over een jaar kunt vergelijken.

Een uitslag uit een zelftest of een online meting is geen vervanging voor dat gesprek. Medicijnen voor je bloedsuiker horen alleen bij een diagnose en een voorschrift van een arts. Via deze site wordt niets voorgeschreven of verkocht.

Wat helpt bij insulineresistentie in de overgang?

Het sterkste bewijs dat leefstijl het risico op diabetes type 2 verlaagt, komt uit de Diabetes Prevention Program-studie (New England Journal of Medicine, 2002). Daarin deden 3.234 mensen mee met verhoogde bloedsuikerwaarden, gemiddeld 51 jaar oud, voor 68 procent vrouw en met een gemiddelde BMI van 34. De leefstijlgroep had als doel minstens 7 procent gewichtsverlies en minstens 150 minuten bewegen per week. Na gemiddeld 2,8 jaar kregen zij 58 procent minder vaak diabetes dan de placebogroep.

Wat je daaruit meeneemt

Die studie ging niet specifiek over de overgang, maar de deelnemers lijken qua leeftijd wel op vrouwen in deze fase. De Nederlandse richtlijn geeft vrouwen in de overgang hetzelfde leefstijladvies als vrouwen met overgewicht zonder overgangsklachten: een gezond eetpatroon zonder sterke calorierestrictie en meer bewegen. The Menopause Society adviseert minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week en twee keer per week krachttraining. Hoe je met spiertraining begint, lees je bij krachttraining en spierbehoud na je veertigste.

Hormoontherapie en bloedsuiker

De review van Lovre e.a. beschrijft dat de belangrijkste studies naar hormoontherapie een lager diabetesrisico lieten zien, en dat dit effect verdween in de jaren na het stoppen. Dat is geen reden om hormoontherapie te kiezen voor je bloedsuiker. Of het bij je overgangsklachten past, bespreek je met een arts.

Hulp bij buikvet en insulineresistentie

Een leefstijltraject met begeleiding maakt het makkelijker om vol te houden. De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) zit sinds 2019 in het basispakket en je doet mee met een verwijzing van je huisarts of specialist. Volgens de polisvoorwaarden van een zorgverzekeraar voor 2026 kom je in aanmerking bij een BMI van 25 tot 35 met een buikomvang van 88 cm of meer, of bij een BMI van 25 tot 35 met een aandoening die met overgewicht samenhangt. Kijk in je eigen polis wat voor jou geldt. Wat zo'n programma inhoudt, lees je op de pagina over het GLI-leefstijlprogramma op overgewichtnederland.com.

Wat afvallen wel en niet doet

Houd je verwachtingen zuiver. Volgens de NVAB-richtlijn Overgang en Werk (2026) kunnen overgangsklachten bij vrouwen met overgewicht zich heviger presenteren, maar verbetert afvallen opvliegers niet aantoonbaar. Ook de NHG noemt afvallen en bewegen gezond, zonder aantoonbaar effect op overgangsklachten. Je doet het dus vooral voor je stofwisseling en je risico op diabetes type 2, niet om opvliegers te laten verdwijnen. Dat is eerlijk gezegd al reden genoeg.

Weet je nog niet welke route past, doe dan de afvaltest. Die stelt geen diagnose, maar laat zien of je beter start bij de huisarts, met een GLI of met medische begeleiding bij overgewicht.