Supplementen bij afvallen in de overgang: claims en bewijs op een rij

Helpen supplementen bij afvallen in de overgang?

Het Office of Dietary Supplements van de Amerikaanse NIH heeft het onderzoek naar afslanksupplementen op een rij gezet. Voor stoffen als groene thee, CLA en chroom is het effect klein en van twijfelachtige betekenis. Voor glucomannan en garcinia cambogia zijn de resultaten wisselend of tegenstrijdig. Volgens dezelfde bron is een verstandige aanpak met gezond eten, minder energie en matig bewegen, onder begeleiding van een zorgverlener, de beste manier om af te vallen en op gewicht te blijven.

Over de overgang specifiek zijn de bronnen helder. De Nederlandse richtlijn over obesitas tijdens de overgang adviseert geen ander leefstijladvies dan bij overgewicht zonder overgangsklachten. The Menopause Society noemt ouder worden de belangrijkste drijver van gewichtstoename, met dalend oestrogeen dat vet naar de buik verschuift. Er is geen bron die laat zien dat een supplement die oorzaken verandert.

Wil je weten wat je eetpatroon wel kan doen, lees dan over voeding die past bij afvallen in de overgang.

Gezondheidsclaims op overgangssupplementen: wat mag er op het etiket?

In de Europese Unie regelt Verordening (EG) 1924/2006 welke voedings- en gezondheidsclaims op levensmiddelen mogen. De NVWA legt in haar handboek over claims uit dat gezondheidsclaims verboden zijn, tenzij ze een Europese toelating hebben en in het EU-claimsregister staan. De lijst met toegestane claims staat in Verordening (EU) 432/2012.

Welke claims verboden zijn

• Een voedingsmiddel mag niet beloven dat het een ziekte voorkomt of tegen een ziekte werkt. Dat heten medische claims.
• Uitspraken over de snelheid of de mate van gewichtsverlies zijn verboden.
• Algemene beloftes zoals tegen veroudering mogen alleen samen met een goedgekeurde specifieke claim.

Kruidenclaims die nog on hold staan

Veel claims over kruiden, ook wel botanicals genoemd, zijn volgens de NVWA nog niet afgerond beoordeeld door de EU. Ze staan on hold en mogen onder een overgangsregeling gebruikt worden, mits er algemeen aanvaard wetenschappelijk bewijs is. Een kruidenclaim op een potje betekent dus niet dat Europa de werking heeft bevestigd. Lees zo'n claim als een belofte van de verkoper, niet als een bewezen effect op je gewicht.

Wat zegt het bewijs per veelgenoemde stof?

Hieronder staat per stof wat het Office of Dietary Supplements erover schrijft. De tabel op deze pagina vat het samen.

Groene thee, cafeïne en yerba mate

Voor groene thee is een eventueel effect klein en waarschijnlijk niet klinisch relevant. Groene thee als drank geeft geen gemelde bijwerkingen. Yerba mate valt in het overzicht onder cafeïne. Of cafeïne gewichtsverlies beïnvloedt, is minder duidelijk, en cafeïne kan slaapproblemen, nervositeit en trillen geven. Dat is extra relevant als je in de overgang al slecht slaapt.

Glucomannan, garcinia cambogia en vezels

De effecten van glucomannan op gewicht zijn wisselend, vergeleken met placebo is er geen significant effect op lichaamsgewicht, en over de veiligheid op lange termijn is weinig bekend. Het bewijs voor garcinia cambogia is tegenstrijdig en de veiligheid op lange termijn is onbekend, omdat alle studies kort waren. Guarpitmeel, een vezelsupplement, lijkt gewichtsverlies niet te versterken.

Chroom, CLA en probiotica

Bij chroom en CLA is het effect klein en de betekenis twijfelachtig; beide worden meestal goed verdragen. Het effect van probiotica op gewicht hangt volgens de bron van veel factoren af.

Vitamine D en calcium

Meer vitamine D, ook als supplement, bevordert afvallen niet. Klinische studies laten ook geen duidelijk verband zien tussen meer calcium en een lager gewicht. Deze stoffen kunnen om andere redenen nodig zijn, maar niet als afslankhulp. Voor andere stoffen in overgangsproducten, zoals kruidenextracten, bespreken we hier geen werking op gewicht, omdat we daar geen betrouwbare bron voor hebben gevonden.

Groene thee-extract en je lever: waarom de EU regels stelde

Een kop groene thee is iets anders dan een geconcentreerd extract in een capsule. De Europese voedselveiligheidsautoriteit EFSA concludeerde in 2018 dat een hoge dagelijkse inname van EGCG, de belangrijkste stof in groene thee-extract, als supplement de kans op leverschade kan vergroten. Op basis daarvan heeft de Europese Commissie met Verordening (EU) 2022/2340 een maximum per dagportie vastgesteld, zo meldde Food Safety Magazine in december 2022.

Producten met toegevoegd EGCG moeten sindsdien waarschuwen dat ze niet bedoeld zijn voor jongeren onder de 18, zwangere en zogende vrouwen, en dat je ze niet op een lege maag gebruikt of op dezelfde dag als andere producten met groene thee. Gewone gezette groene thee valt niet onder deze regels. Gebruik je een supplement met groene thee-extract en krijg je klachten, stop dan en neem contact op met je huisarts.

Supplementen naast medicijnen: eerst naar je apotheker

Natuurlijk is niet hetzelfde als onschuldig. Kruiden en geconcentreerde stoffen kunnen invloed hebben op de werking van medicijnen. Het Office of Dietary Supplements noemt bijvoorbeeld bij producten met bitterstinkappel mogelijk serieuze veiligheidszorgen. Gebruik je medicijnen voor bloeddruk, hart, schildklier, stemming of bloedsuiker, of slik je hormonen tegen overgangsklachten, overleg dan altijd met je apotheker of huisarts voordat je een supplement neemt.

Neem het potje mee naar de apotheek of maak een foto van het etiket met de ingrediënten. Dan kan de apotheker gericht kijken. Twijfel je of je klachten door de overgang komen of door iets anders, dan is de huisarts het eerste aanspreekpunt. De pagina over hormoontherapie en gewicht in de overgang legt uit wat medische behandelingen wel en niet doen.

Wat wel werkt: leefstijl en begeleiding in plaats van een potje

De bouwstenen die in onderzoek effect hebben, zijn minder spannend dan een supplement, maar hebben in onderzoek wel effect laten zien. In de studies die de Nederlandse richtlijn bespreekt, leverde een dieet gemiddeld 6,55 kilo meer gewichtsverlies op dan geen interventie, en bewegen 3,49 kilo. The Menopause Society adviseert minstens 150 minuten bewegen per week plus twee keer krachttraining, en wijst op het belang van slaap en stressbeheersing.

Lukt het alleen niet, dan is begeleiding een logischere stap dan een kast vol potjes. Een gecombineerde leefstijlinterventie via je huisarts zit in het basispakket; de voorwaarden lees je in je polis. Op overgewichtnederland.com staat meer over medische begeleiding bij overgewicht. Via deze site wordt niets voorgeschreven of verkocht, ook geen supplementen. Of een middel bij je past, beslist een arts of apotheker. Begin met twee keer per week krachttraining en kijk na een paar maanden wat het je oplevert.