Menopauze test: wat een thuistest wel en niet zegt

Hoe werkt een menopauzetest uit de drogisterij?

De thuistesten die je bij de drogisterij koopt, werken met urine. Ze zoeken naar follikelstimulerend hormoon, kortweg FSH. Dat hormoon komt uit de hypofyse, een klier onder je hersenen. Elke maand stijgt FSH om de eierstokken aan te zetten tot het rijpen van een eicel. Werken je eierstokken minder, dan stijgt FSH ook. Dat is het idee achter de test: veel FSH kan erop wijzen dat je in de overgang zit.

Wat je doet en wat je ziet

Volgens de Amerikaanse geneesmiddelenautoriteit FDA, die dit type test beschrijft, doe je een paar druppels urine op de test, houd je hem in je urinestraal of dompel je hem in een bekertje urine. Een stof in de test reageert op FSH en geeft een gekleurde lijn of streep. Het is een kwalitatieve test: je ziet alleen of je FSH verhoogd is, niet hoe hoog het precies is.

Waarom de bijsluiter ertoe doet

Hoe je de uitslag afleest, hoe vaak je test en op welk moment, verschilt per product. Lees dus altijd de bijsluiter van jouw test. De FDA noemt een paar dingen die de uitslag kunnen beïnvloeden: of je ochtendurine gebruikt, of je vlak voor het testen veel water hebt gedronken, en of je nu of kort geleden de pil, een anticonceptiepleister, hormoontherapie of oestrogeensupplementen gebruikte.

Menopauzetest positief of negatief: wat betekent je uitslag?

De uitslag van een menopauze zelftest is een momentopname van één hormoon. Dat maakt hem lastig te lezen.

Een positieve uitslag

Een positieve test betekent dat er op dat moment verhoogd FSH in je urine zat. Volgens de FDA kan dat erop wijzen dat je in een fase van de overgang zit. Het is geen bewijs. De FDA zegt het zelf heel direct: de test stelt geen menopauze of perimenopauze vast. Je eierstokken kunnen nog steeds af en toe een eicel loslaten, dus zwanger worden blijft mogelijk. Stop daarom nooit met anticonceptie op basis van een thuistest.

Een negatieve uitslag

Een negatieve test sluit de overgang niet uit. FSH stijgt en daalt tijdens je cyclus, dus je kunt net op een dag testen waarop de waarde laag is. Heb je klachten zoals opvliegers, nachtzweten of een veranderende menstruatie, dan kun je volgens de FDA toch in de perimenopauze of menopauze zitten.

Volgens de FDA herkent een thuistest verhoogd FSH ongeveer 9 van de 10 keer. Dat gaat over het meten van het hormoon, niet over het vaststellen van de overgang. Twee vrouwen met dezelfde uitslag kunnen dus in een heel andere fase zitten.

Kan een huisarts de menopauze testen met bloedonderzoek?

Misschien verwacht je dat een bloedtest bij de huisarts wel zekerheid geeft. Boven de 40 is dat meestal niet zo. De NVAB-richtlijn Overgang en Werk schrijft: 'Bloed prikken om vast te stellen of een vrouw in de overgang is, is bij vrouwen boven de 40 niet nuttig (schommelingen).' Je hormoonwaarden wisselen in deze periode zo sterk dat ook een bloedwaarde vooral een momentopname is.

De Britse richtlijn van NICE gaat in dezelfde richting. Bij verder gezonde vrouwen boven de 45 met overgangsklachten stelt een arts de perimenopauze vast op basis van opvliegers en een onregelmatige cyclus, zonder laboratoriumonderzoek. Een FSH-bloedtest is volgens NICE alleen te overwegen tussen 40 en 45 jaar bij klachten en een veranderde cyclus, of onder de 40 als de arts een vroege overgang vermoedt. Gebruik je de combinatiepil of een hoge dosis progestageen, dan raadt NICE een FSH-test af.

Jonger dan 40

Ongeveer 2 op de 100 vrouwen komen volgens de NVAB-richtlijn voor hun 40e in de overgang. Ben je jonger dan 40 en verandert je cyclus, ga dan naar je huisarts. Dan is het juist wel belangrijk om goed te kijken, en bepaalt je huisarts welk onderzoek nodig is. Een thuistest is dan geen vervanging.

Wat je huisarts boven de 40 vooral wil weten: je leeftijd, wanneer je laatste menstruatie was, hoe je cyclus verandert en welke klachten je hebt. De menopauze zelf stel je volgens de NVAB pas achteraf vast, na 12 maanden zonder menstruatie. Lees meer over de fases op de pagina over wanneer de overgang begint en hoe lang hij duurt.

Thuistest of online overgangstest: welke zelftest past bij je vraag?

Een thuistest uit de drogisterij en onze online overgangstest met klachtenprofiel klinken hetzelfde, maar ze beantwoorden een andere vraag. De urinetest meet één hormoon op één dag. De online test meet geen hormonen. Hij ordent wat jij invult: je leeftijd, of je hormonale anticonceptie gebruikt, of je baarmoeder er nog is, hoe je menstruatie verloopt en hoeveel last je hebt van vijftien klachten.

Daaruit volgt een fase-inschatting volgens de NVAB-definities, een profiel per klachtengroep en een samenvatting die je meeneemt naar je huisarts. Alarmsignalen, zoals bloedverlies na meer dan 12 maanden zonder menstruatie, staan altijd bovenaan. De test kost niets, slaat niets op en eindigt niet bij een product.

Wil je weten of je in de overgang zit, dan zeggen je cyclus en je klachten boven de 40 doorgaans meer dan een streepje. Wil je met je huisarts of een overgangsconsulente praten, dan helpt een overzicht van je klachten meer dan een losse uitslag. Je kunt ook de overgangscheck op de partnersite invullen voor een tweede blik.

Wanneer heeft een menopauze zelftest zin, en wanneer niet?

Een thuistest kan je een eerste aanwijzing geven als je nieuwsgierig bent. Maar weet waar hij ophoudt.

• Je gebruikt de pil, een anticonceptiepleister of hormoontherapie. Dan kan de uitslag volgens de FDA beïnvloed zijn. Hormonale anticonceptie kan volgens de NVAB bovendien overgangsklachten maskeren.
• Je wilt weten of je kunt stoppen met anticonceptie. Daar is de test niet voor. Bespreek dat met je huisarts.
• Je hebt heftige klachten. Dan heb je meer aan een gesprek over behandelopties dan aan een uitslag die niets verandert aan wat helpt.
• Je hebt bloedverlies na een jaar zonder menstruatie. Geen test, maar direct naar je huisarts.

Lees je ervaringen van anderen op een forum, onthoud dan dat één uitslag bij een ander weinig zegt over jou. FSH schommelt per dag en per vrouw.

Wat een positieve menopauzetest betekent voor je gewicht

Een positieve test verandert niets aan wat werkt bij je gewicht. Volgens The Menopause Society is ouder worden de belangrijkste drijver van gewichtstoename; dalend oestrogeen zorgt er vooral voor dat vet zich meer rond je buik opslaat. Uit het Amerikaanse SWAN-onderzoek blijkt dat het tempo waarin vet toeneemt aan het begin van de overgang ongeveer verdubbelt en de spiermassa daalt, tot ongeveer 2 jaar na de laatste menstruatie. Daarna stabiliseert het.

De Nederlandse richtlijn over obesitas tijdens de overgang geeft geen ander leefstijladvies dan bij overgewicht zonder overgangsklachten. Bewegen, krachttraining, goed slapen en gezond eten blijven de basis, of je test nu positief is of niet. Wel kunnen overgangsklachten volgens de NVAB heviger zijn als je overgewicht hebt. Merk je dat je ongemerkt aankomt rond je vijftigste, doe dan de afvaltest. Die kijkt naar je BMI en buikomvang en wijst een route: huisarts, GLI of medische begeleiding bij overgewicht. Via deze site wordt niets voorgeschreven of verkocht: welke aanpak bij je past, bespreek je met een arts.