Hormoontherapie in de overgang: bijwerkingen, nadelen en risico's

Nadelen van hormoontherapie: wat Nederlandse richtlijnen noemen

Hormoontherapie (HST) bestaat meestal uit oestrogeen, vaak gecombineerd met een progestageen. Het is in Nederland bedoeld voor vrouwen met overgangsklachten zoals opvliegers en nachtzweten. Tegenover de verlichting van die klachten staan risico's. De samenvatting van de NHG-Standaard De overgang uit 2022 noemt er twee met name.

Borstkanker en trombose

De behandeling vergroot volgens de NHG de kans op borstkanker, op basis van observationeel onderzoek naar schatting met 2 per 1000 gebruikers na 3 jaar. Een andere ernstige bijwerking is veneuze trombo-embolie, een bloedstolsel in een ader. Ook die kans neemt volgens de NHG naar schatting toe met 2 per 1000 bij 3 jaar gebruik. De invloed op beroerte, hart- en vaatziekten en baarmoederkanker noemt de NHG minder duidelijk.

Duur van de behandeling

De NHG-werkgroep vindt de risico's bij een gebruiksduur korter dan 5 jaar acceptabel. Langer dan 5 jaar wordt in die samenvatting ontraden. Volgens de NHG is het niet meer nodig om na een half jaar al een stoppoging te doen; klachten houden volgens de NHG doorgaans 3 tot 7 jaar aan. De keuze maak je samen met je huisarts, waarbij je hoeveel last je hebt afweegt tegen de risico's.

Borstkankerrisico en de soorten progestagenen

De NVOG-richtlijn Management rondom menopauze (publicatie januari 2026) gaat verder in op het soort progestageen. Dat is het hormoon dat vrouwen met een baarmoeder naast oestrogeen krijgen om het baarmoederslijmvlies te beschermen.

Niet elk progestageen is hetzelfde

• Bij natuurlijk progesteron zijn volgens de richtlijn geen aanwijzingen voor een verhoogd risico op borstkanker.
• Dydrogesteron geeft mogelijk pas na vijf jaar gebruik een gering verhoogd risico.
• Andere synthetische progestagenen geven mogelijk al binnen vijf jaar een gering verhoogd risico.
• Natuurlijk progesteron geeft bij gebruik langer dan vijf jaar mogelijk een gering verhoogd risico op baarmoederkanker.

Voor trombose vond de richtlijn geen verschil tussen de soorten progestagenen, op basis van zeer laag bewijs. Over hart- en vaatziekten trekt de richtlijn geen conclusie, omdat directe vergelijkingen ontbreken.

Na het stoppen en bij een laag BMI

Het risico op borstkanker neemt volgens de NVOG langzaam af na het stoppen met HST. Een bevinding uit een cohortstudie (E3N) die de richtlijn bespreekt: bij vrouwen met een BMI onder 25 gaf HST een hoger borstkankerrisico dan bij vrouwen met een BMI van 25 of hoger. De richtlijn geeft verder de voorkeur aan de laagst effectieve dosering die in Nederland beschikbaar is, omdat de effecten op lange termijn nog niet volledig bekend zijn.

Trombose bij overgewicht: hormoonpil of hormoonpleister?

Voor vrouwen met overgewicht is trombose het risico om goed te bespreken. De NVOG-richtlijn schrijft dat het tromboserisico onder meer stijgt met leeftijd en BMI. Bij oestrogeen via de mond lijkt het risico volgens observationeel onderzoek ongeveer te verdubbelen ten opzichte van geen gebruik, vooral in het eerste jaar. Dat is een relatief risico, geen absoluut aantal. Bij oestrogeen via de huid, zoals een pleister of gel, lijkt er geen verhoogd risico te zijn.

Daarom adviseert de richtlijn om bij een BMI boven 30 te overwegen oestrogeen via de huid te gebruiken in plaats van via de mond. De werkgroep raadt aan om risicofactoren te bespreken met elke vrouw die hormoontherapie overweegt: leeftijd, verhoogd BMI, roken, stollingsstoornissen (trombofilie) en trombose in de familie.

Eerlijk over het bewijs

De NVOG noemt de bewijskracht hiervoor zeer laag, omdat grote studies ontbreken. De NHG-samenvatting uit 2022 vond het bewijs voor een lager tromboserisico via de huid zelfs te beperkt om die vorm daarom te verkiezen. Twee richtlijnen, twee accenten: reden te meer om dit met je arts door te nemen. Na het stoppen met antistolling raadt de NVOG oestrogeen via de mond af.

Hoe hormonen samenhangen met je gewicht zelf, lees je op de pagina over hormoontherapie en gewicht. Wil je eerst je BMI weten, gebruik dan de BMI-rekenhulp van overgewichtnederland.com.

Bijwerkingen in het dagelijks leven, stemming en depressie

Naast de grote risico's merk je soms kleinere bijwerkingen. De NVOG noemt bijvoorbeeld dat natuurlijk progesteron via de mond slaperig maakt, en adviseert de capsules daarom 's avonds in te nemen. Bij doorbraakbloedingen kan progesteron volgens de richtlijn ook vaginaal worden gebruikt. De volledige lijst met bijwerkingen van jouw middel staat in de bijsluiter. Je apotheker kan die met je doornemen.

Stemmingswisselingen in de overgang

Veel vrouwen zoeken naar hormoontherapie en stemmingswisselingen of depressie. De publieksinformatie bij de NICE-richtlijn (Verenigd Koninkrijk) maakt een belangrijk onderscheid: een somber gevoel is een veelvoorkomend overgangsverschijnsel en is iets anders dan een depressie. Voel je je somber door de overgang, dan kan hormoontherapie volgens NICE worden aangeboden. Cognitieve gedragstherapie is een andere mogelijkheid. NICE schrijft ook dat niet is aangetoond dat antidepressiva van het type SSRI of SNRI helpen bij een somber gevoel in de overgang.

Heb je langer dan een paar weken weinig plezier, slaap je slecht of maak je je zorgen over hoe je je voelt? Bespreek het met je huisarts. Bij een echte depressie hoort een eigen aanpak.

Voor wie hormoontherapie minder geschikt is en welke alternatieven er zijn

Hormoontherapie is niet voor iedereen een goede keuze. Een eerdere trombose of longembolie is volgens een artikel in The Pharmaceutical Journal over het NICE-advies een voorbeeld van een situatie waarin hormoontherapie niet geschikt kan zijn. De NVOG-richtlijn heeft daarnaast aparte modules voor vrouwen met een verhoogd tromboserisico en voor vrouwen met een hoog risico op hart- en vaatziekten, zoals bij een metabool syndroom of hoge bloeddruk.

Welke hormoonmiddelen er bestaan

• Oestrogeen als tablet, of via de huid als pleister, gel of spray.
• Progestagenen: natuurlijk progesteron, dydrogesteron en andere synthetische varianten.
• Een hormoonspiraaltje met levonorgestrel; de NVOG noemt de veiligheid daarvan vergeleken met progesteron onbekend, door onvoldoende bewijs.
• Vaginaal oestrogeen bij lokale klachten van vagina en blaas, waarover de NVOG een aparte module heeft.

Als hormonen niet passen

Bij contra-indicaties kan volgens de NHG ook gekozen worden voor clonidine, al noemt de NHG het effect beperkt en adviseert ze terughoudendheid. Meer opties lees je bij behandelingen van overgangsklachten zonder hormonen.

Via deze site wordt niets voorgeschreven of verkocht. Welke behandeling veilig is voor jou, beslist een arts die je gezondheid kent. Twijfel je over je gewicht en je risico's, dan kan hulp bij afvallen in de overgang een volgende stap zijn.