Na de overgang: wat verandert er in de postmenopauze?

Wanneer ben je na de overgang? De postmenopauze en je leeftijd

De NVAB-richtlijn Overgang en Werk (2026) deelt de overgang in vier fases: premenopauze, perimenopauze, menopauze en postmenopauze. Je menopauze is je laatste menstruatie, en die stel je pas achteraf vast: na twaalf maanden zonder menstruatie. De postmenopauze begint één jaar na die laatste menstruatie en loopt de rest van je leven door. Het einde van de overgang is dus geen dag die je in je agenda zet, maar een moment dat je pas terugkijkend herkent.

Rekenvoorbeeld voor jouw leeftijd

Had je je laatste menstruatie in maart van het jaar waarin je 51 werd, dan ben je vanaf maart een jaar later postmenopauzaal. Het Jeroen Bosch Ziekenhuis noemt 51 jaar als gemiddelde, met een spreiding van ongeveer 40 tot 60. Gebruik je de pil, een hormoonspiraal of is je baarmoeder verwijderd, dan merk je het ritme van je menstruatie niet en is het moment lastiger te bepalen. Bespreek het dan met je huisarts. Meer over de fases en de duur lees je bij de leeftijd waarop de overgang begint en eindigt.

Symptomen aan het einde van de overgang: wat blijft en wat verdwijnt

Veel vrouwen hopen dat met de laatste menstruatie ook de klachten stoppen. Dat valt soms tegen. Volgens het achtergronddocument bij de NVAB-richtlijn starten klachten vaak al in de overgangsfase en kunnen ze bij sommige vrouwen blijven duren tot laat in de postmenopauze.

Opvliegers en nachtzweten

Bij een deel van de vrouwen nemen opvliegers geleidelijk af, bij anderen houden ze jaren aan. Het NVAB-document noemt aanhoudende opvliegers na de menopauze in verband met een minder gunstige gezondheid van hart en bloedvaten. Reden genoeg om ze niet weg te wuiven als je er veel last van hebt.

Droogheid, blaas en urineweginfecties

Sommige klachten worden juist erger in de jaren na de overgang. Door minder oestrogeen kan het slijmvlies van de vagina dunner worden, wat irritatie, droogheid, jeuk en pijn bij het vrijen kan geven. Het NVAB-document meldt dat ongeveer 30% van de postmenopauzale vrouwen zulke klachten heeft, met een piek vier tot vijf jaar na de menopauze. Ook terugkerende blaasontstekingen komen in de postmenopauze vaker voor. Dit zijn geen klachten waar je mee hoeft te leven: je huisarts kan behandelopties met je bespreken.

Voor welke ziektes ben je gevoeliger na de menopauze?

Na de menopauze blijft je oestrogeen laag. Dat heeft gevolgen die je niet voelt, maar die wel tellen voor je gezondheid op lange termijn.

Hart en bloedvaten

Het Jeroen Bosch Ziekenhuis legt in de folder over het vrouwenhart uit dat vrouwelijke hormonen de bloedvaten beschermen. Daardoor krijgen vrouwen hart- en vaatziekten gemiddeld pas 10 tot 15 jaar later dan mannen. Als de hormoonspiegels dalen, kunnen hart en bloedvaten stijver worden en verdwijnt die voorsprong; bij een vroege overgang gebeurt dat eerder. Het NVAB-document voegt toe dat verschillende vetwaarden in het bloed stijgen tijdens de late overgang. Vraag je huisarts of het zinvol is om je bloeddruk en cholesterol te laten meten, zeker als hart- en vaatziekten in je familie voorkomen.

Botten en botontkalking

Het verlies van botmassa begint volgens de NVAB al een paar jaar voor je laatste menstruatie. De Australasian Menopause Society schrijft dat oestrogeen helpt om botten sterk te houden en dat botverlies optreedt als het daalt. Volgens die vereniging heeft de helft van de vrouwen van 60 of ouder een lagere botdichtheid dan normaal en ongeveer een kwart osteoporose. Het Medisch Spectrum Twente noemt dat één op de drie vrouwen osteoporose krijgt. Een botbreuk na een kleine val of osteoporose in de familie zijn onderwerpen om met je huisarts te bespreken.

Bloedverlies na de menopauze: altijd naar de huisarts

Krijg je bloedverlies terwijl je al een jaar of langer niet menstrueert, neem dan altijd contact op met je huisarts. Ook als het om een paar druppels gaat en ook als je je verder goed voelt. Artsen noemen dit postmenopauzaal bloedverlies. De folder van ziekenhuis Tjongerschans zegt het zonder omwegen: neem dan contact op met je huisarts.

Meestal is de oorzaak onschuldig, bijvoorbeeld een dun en kwetsbaar slijmvlies door minder oestrogeen of een poliep. Volgens de Nederlandse richtlijn Postmenopauzaal bloedverlies vinden artsen bij ongeveer de helft van de vrouwen geen oorzaak. Toch wordt bij ongeveer 1 op de 10 vrouwen een kwaadaardige oorzaak gevonden, zoals baarmoederkanker. Volgens de Tjongerschans-folder ligt dat risico hoger bij een hogere leeftijd, overgewicht, hoge bloeddruk of diabetes. Juist omdat overgewicht dat risico verhoogt, is snel laten kijken verstandig. Wachten tot het vanzelf overgaat is geen goed plan.

Afvallen na de overgang: spieren eerst, weegschaal daarna

Afvallen na de overgang vraagt een andere blik dan op je dertigste. Het goede nieuws uit het SWAN-onderzoek (Greendale en collega's, 2019): de snelle verschuiving van spier naar vet loopt door tot ongeveer twee jaar na de laatste menstruatie en stabiliseert daarna. Vanaf ongeveer twee jaar na je laatste menstruatie werk je dus niet meer tegen dat bewegende doel in. Wel blijft ouder worden volgens The Menopause Society de belangrijkste drijver van gewichtstoename. De Nederlandse richtlijn over obesitas tijdens de overgang adviseert geen ander leefstijlprogramma dan bij overgewicht in het algemeen, en raadt sterke calorierestrictie af.

Spiermassa bewaken tijdens het afvallen

Val je af, dan verlies je naast vet ook wat spier. Na je 55e of 60e wil je dat beperken, want spieren houden je zelfstandig: een koffer in het bagagerek tillen, een krat water de trap op dragen, je evenwicht bewaren op een gladde stoep. Kijk daarom niet alleen naar kilo's maar ook naar je kracht en je buikomvang.

Eiwit verspreid over de dag

The Menopause Society noemt eiwit als hulp om spiermassa te behouden. Praktisch: zorg dat ook je ontbijt en lunch een eiwitbron bevatten, zodat het eiwit over de dag verspreid is. Denk aan kwark of yoghurt met havermout, een ei op volkoren brood, of linzen door een salade. Heb je een nieraandoening, overleg dan eerst met je huisarts of diëtist. De uitgebreide voedingsadviezen staan bij eten om af te vallen in de overgang.

Krachttraining die ook je botten meeneemt

De Australasian Menopause Society noemt gewichtdragend bewegen, kracht- en balansoefeningen om botmassa te behouden. Zo sla je twee vliegen in één klap: spieren en botten. Begin je na jaren stilzitten, laat een fysiotherapeut je dan op weg helpen. Een basisschema staat bij spieroefeningen voor vrouwen in de overgang.

De GLI via je huisarts

Lukt het alleen niet, dan kun je via je huisarts mogelijk deelnemen aan een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI). Die zit sinds 2019 in het basispakket. Volgens de polisvoorwaarden van een verzekeraar gelden voor vrouwen onder meer een BMI van 25 tot 35 met een buikomvang van 88 centimeter of meer, of een BMI van 35 of hoger. Kijk altijd in je eigen polis. Op overgewichtnederland.com lees je hoe het leefstijlprogramma GLI werkt en wat je bij de huisarts over overgewicht kunt vragen.

Je beter voelen in de jaren na de overgang

Je beter voelen na de overgang begint vaak bij het serieus nemen van wat je merkt. Slaap je slecht, voel je je somber of zit je niet lekker in je vel, dan is dat geen kwestie van doorbijten. Lees ook over somberheid en onrust in de overgang.

Een paar dingen die volgens de bronnen op deze pagina meetellen voor je hart, botten en gewicht: niet roken, beperkt alcohol, dagelijks bewegen en letten op je bloeddruk. Volgens de NVAB is niet aangetoond dat afvallen opvliegers of nachtzweten vermindert, maar bij overgewicht kan afvallen wel gezondheidsvoordelen hebben. Twijfel je over hormoontherapie of een andere behandeling, bespreek dat met je huisarts of gynaecoloog. Via deze site wordt niets voorgeschreven of verkocht; welke behandeling bij je past, bepaalt een arts samen met jou.