Overgewicht en obesitas bij vrouwen in de overgang: hoe vaak het voorkomt en wat het betekent

Hoe vaak komen overgewicht en obesitas voor bij vrouwen van 45 tot 65?

Het CBS meet elk jaar in de Gezondheidsenquête, samen met het RIVM, hoeveel mensen te zwaar zijn. Dat gebeurt met lengte en gewicht die mensen zelf opgeven, en de cijfers zijn gestandaardiseerd naar de opbouw van de bevolking.

De nieuwste landelijke cijfers voor vrouwen

In 2025 had 49,1 procent van de vrouwen van 20 jaar en ouder overgewicht, volgens de CBS-tabel over lengte en gewicht (gewijzigd op 20 maart 2026). Daarvan had 31,1 procent matig overgewicht en 18,0 procent ernstig overgewicht. Ter vergelijking: in 1981 lag ernstig overgewicht bij vrouwen van 20 jaar en ouder nog op 6,4 procent.

VZinfo van het RIVM meldt op basis van dezelfde enquête dat obesitas vaker voorkomt bij vrouwen dan bij mannen. Ook schrijft VZinfo dat obesitas tussen 2021 en 2025 alleen significant steeg in de totale groep en bij mensen van 50 tot en met 64 jaar. Dat is precies de leeftijd waarin de meeste vrouwen in of net na de overgang zitten.

Cijfers per leeftijdsgroep

De meest recente CBS-tabel met cijfers per leeftijdsgroep voor vrouwen die we als vaste pagina konden openen, gaat over 2013. Daarin stijgt het aandeel met ernstig overgewicht van 12,1 procent bij vrouwen van 40 tot 50 jaar naar 16,2 procent bij vrouwen van 55 tot 65 jaar en 18,0 procent bij vrouwen van 65 tot 75 jaar. Het CBS publiceerde in februari 2025 wel een maatwerktabel met cijfers per leeftijd en geslacht tot en met 2023, maar dat bestand konden we op de peildatum niet openen. Daarom noemen we hier het meetjaar erbij. In de tabel verderop zie je alle cijfers naast elkaar.

Overgewicht of obesitas: wat is het verschil tussen beide?

Het verschil zit in de hoogte van je BMI, je gewicht gedeeld door je lengte in het kwadraat. Volgens de Wereldgezondheidsorganisatie heb je als volwassene overgewicht bij een BMI van 25 of hoger en obesitas bij een BMI van 30 of hoger. Het CBS noemt een BMI van 25 tot 30 matig overgewicht en een BMI van 30 of hoger ernstig overgewicht.

Waarom je buikomvang ook telt

Een BMI zegt niets over waar het vet zit. De Nederlandse richtlijn Overgewicht en obesitas gebruikt daarom ook de middelomtrek. Bij vrouwen geldt een middelomtrek boven 88 cm als ernstig vergroot. Boven 80 cm is er volgens de richtlijn al enig verhoogd gezondheidsrisico. Juist in de overgang verschuift vet naar je buik, dus je buikomvang kan stijgen terwijl je BMI bijna gelijk blijft.

Je eigen BMI en middelomtrek reken je uit met de rekentool voor BMI en buikomvang. Wat een gezond gewicht is na je vijftigste, lees je bij BMI voor vrouwen boven de 50.

Waarom heet obesitas een chronische ziekte?

De Nederlandse richtlijn Overgewicht en obesitas zegt het in de algemene inleiding letterlijk: obesitas is een chronische ziekte. De richtlijn baseert zich daarbij op de Wereldgezondheidsorganisatie en de Gezondheidsraad. Ook de WHO noemt obesitas in haar factsheet van oktober 2026 een chronische ziekte, die ontstaat door een samenspel van omgeving, psychosociale factoren en biologische gevoeligheid.

Een patientenfolder van het Jeroen Bosch Ziekenhuis legt uit wat er in je lichaam gebeurt: bij obesitas is het vet in de buik chronisch ontstoken. Daardoor raken de hormonen die je eetlust regelen verstoord, waardoor mensen vaak honger blijven houden. Dat verklaart waarom afvallen met obesitas zoveel lastiger is dan simpelweg minder eten.

Chronisch betekent ook dat het niet vanzelf overgaat en dat je er langdurig aandacht voor nodig hebt. Het gaat dus niet om een gebrek aan wilskracht. De WHO wijst daarnaast op een omgeving met veel ongezond, goedkoop eten en weinig ruimte om veilig te bewegen. Wil je weten hoe je eetlust in deze fase werkt, lees dan ook over steeds aan eten denken in de overgang.

Oorzaken van overgewicht rond de menopauze

Gewichtstoename in de overgang heeft meerdere oorzaken tegelijk. Volgens The Menopause Society (2025) is ouder worden de belangrijkste drijver van het extra gewicht. De daling van oestrogeen zorgt er vooral voor dat vet zich vaker in je buik opslaat.

Minder spieren en meer buikvet

Vrouwen verliezen na hun dertigste 3 tot 8 procent spiermassa per tien jaar, schrijft The Menopause Society. De grote Amerikaanse SWAN-studie (2019) zag dat de snelheid van vettoename aan het begin van de overgang verdubbelt en dat de spiermassa daalt. Dat gaat door tot ongeveer twee jaar na de laatste menstruatie en stabiliseert daarna. Het achtergronddocument van de NVAB-richtlijn Overgang en Werk (2026) beschrijft hetzelfde patroon: meer vetmassa, minder vetvrije massa en meer visceraal vet. Meer over dat buikvet lees je bij waarom oestrogeen vet naar je buik verplaatst.

Slaap, stress en gemiddelde toename

Slecht slapen en veel stress hangen volgens The Menopause Society samen met gewichtstoename. De richtlijn noemt verstoorde slaap een factor die obesitas in stand houdt. Gemiddeld komen vrouwen volgens de Australasian Menopause Society ongeveer een halve kilo per jaar aan in deze periode. Hoeveel dat voor jou betekent, lees je bij hoeveel kilo vrouwen gemiddeld aankomen.

Gevolgen van overgewicht en obesitas voor je gezondheid na je vijftigste

Overgewicht vergroot de kans op een aantal ziekten, en hoe hoger je BMI, hoe groter dat risico. De Nederlandse richtlijn schrijft dat het risico sterk afhangt van de mate van overgewicht, en dat het extra hoog is bij overgewicht met andere risicofactoren.

• Hart en vaten: de WHO en de folder van het Jeroen Bosch Ziekenhuis noemen hart- en vaatziekten als belangrijkste gevolg.
• Diabetes type 2: ook die staat in beide bronnen bovenaan. Buikvet hangt sterk samen met insulineresistentie, zie insulineresistentie en bloedsuiker in de overgang.
• Gewrichten: de ziekenhuisfolder noemt gewrichtsklachten als gevolg van obesitas.
• Psyche: dezelfde folder noemt depressie, en de richtlijn wijst op een lagere kwaliteit van leven en op minder kansen door stigma en discriminatie.

Borstkanker na de menopauze

De Nederlandse richtlijn Borstkanker (2025) beschrijft dat een hogere BMI het risico op borstkanker bij vrouwen na de menopauze verhoogt. In een groot Brits cohortonderzoek was het relatieve risico 1,4 per 10 BMI-punten. Het gaat vooral om borstkanker die gevoelig is voor oestrogeen. Een relatief risico zegt overigens niets over jouw persoonlijke kans: dat bespreek je met je huisarts.

Overgangsklachten

Volgens de NVAB-richtlijn Overgang en Werk (2026) kunnen overgangsklachten bij vrouwen met overgewicht heviger zijn. Afvallen verbetert opvliegers volgens die richtlijn niet aantoonbaar.

Wat kun je doen bij overgewicht in de overgang?

De richtlijn Obesitas tijdens de overgang (2023) geeft je hetzelfde advies als vrouwen met overgewicht zonder overgangsklachten: gezond eten zonder sterke calorierestrictie en meer bewegen. In de onderzochte studies leverde een dieet gemiddeld 6,55 kg meer gewichtsverlies op dan geen interventie, en bewegen 3,49 kg. Of hormoontherapie invloed heeft op je gewicht, is volgens die richtlijn onbekend.

The Menopause Society adviseert minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week en twee keer per week krachttraining, om je spiermassa te behouden. Hoe je begint, lees je bij krachttraining voor vrouwen in de overgang.

Wil je begeleiding? De gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) zit sinds 2019 in het basispakket. Volgens de polisvoorwaarden van een zorgverzekeraar voor 2026 kom je in aanmerking bij een BMI van 25 tot 35 met een buikomvang van 88 cm of meer, bij een BMI van 25 tot 35 met een aandoening die met overgewicht samenhangt, of bij een BMI van 35 of hoger. Kijk in je eigen polis. Meer achtergrond over oorzaken, gevolgen en vooroordelen vind je op de pagina over overgewicht en obesitas op overgewichtnederland.com. Medicatie of andere medische behandelingen komen pas in beeld als een arts dat zinvol vindt: een arts beslist.