Maagverkleining in de overgang: kom je in aanmerking en wat moet je weten?

Wanneer kom je in aanmerking voor bariatrische chirurgie?

Bariatrische chirurgie, ook wel metabole chirurgie of maagverkleining genoemd, is in Nederland bedoeld voor mensen met ernstig overgewicht. De criteria zijn voor vrouwen in de overgang niet anders dan voor anderen. Volgens de uitleg over de criteria voor een maagverkleining op overgewichtnederland.com, die de NHG-Standaard Obesitas van oktober 2025 aanhaalt, zijn er drie routes:

• een BMI van 40 of hoger;
• een BMI van 35 of hoger met een ernstige ziekte die met je gewicht samenhangt, zoals diabetes, hoge bloeddruk, slaapapneu of gewrichtsklachten;
• een BMI van 30 of hoger met diabetes type 2 die slecht onder controle is.

Bij alle drie geldt volgens die pagina dat eerdere behandeling, zoals een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI), een diëtist of medicijnen, te weinig resultaat gaf. Je bent 18 jaar of ouder en bereid je leefstijl blijvend aan te passen. Weet je je BMI niet precies, reken hem dan uit met de rekentool voor BMI en middelomtrek.

Wat de chirurgische richtlijn zegt

De richtlijn Chirurgische behandeling van obesitas van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (28-10-2020) noemt vergelijkbare grenzen: chirurgie overwegen bij een BMI van 40 of hoger, bij 35 of hoger met bijkomende ziekte, en bij diabetes met een BMI boven 30. Opvallend: eerder afvallen voor de operatie is volgens die richtlijn geen voorwaarde. Een arts inventariseert wel je recente pogingen tot leefstijlverandering. Geen operatie, of eerst een andere behandeling, volgt onder meer bij een eetstoornis, onvoldoende bereidheid tot gedragsverandering of een bipolaire stoornis of psychose die niet stabiel is.

Voor vergoeding uit de basisverzekering gaat het standpunt van het Zorginstituut uit van een BMI boven 40, of 35 tot 40 met ernstige bijkomende ziekte. Dat staat in een advies van de SKGZ van 15 juni 2020, dat het voortraject omschrijft als betrokkenheid van een internist, diëtist en psycholoog of psychiater.

Na je 65e

Er is geen vaste leeftijdsgrens. De richtlijn adviseert de beslissing niet van je leeftijd te laten afhangen, maar bij oudere patiënten wel rekening te houden met een mogelijk verhoogd risico op complicaties of overlijden.

Een maagoperatie na je vijftigste: de route via de huisarts

Voor een vergoede maagverkleining loopt de route via je huisarts. Die beoordeelt je situatie en verwijst je via ZorgDomein naar een bariatrisch centrum, waarbij je mag meedenken over welk centrum. Daar beoordeelt een team van onder anderen een internist, diëtist, psycholoog, verpleegkundige en chirurg of een operatie veilig is en bij je past.

Wil je eerst voor jezelf nagaan of je in de buurt van de criteria zit? Doe de 3-vragencheck voor een maagverkleining. Die vraagt naar je BMI, een gewichtsgerelateerde ziekte en eerdere behandeling, slaat niets op en geeft een indicatie, geen medisch advies. Neem de uitkomst mee naar je huisarts. Zit je nog niet zo ver, dan helpt de afvaltest voor vrouwen in de overgang je om te zien welke route nu past.

Schrijf voor je afspraak op wat je al geprobeerd hebt en hoe lang. Een arts kijkt namelijk naar je eerdere behandelingen, en een lijstje maakt het gesprek concreter.

Gastric bypass of sleeve in de menopauze: botten, spieren en vitaminen

Rond de overgang veranderen je botten en spieren al vanzelf. The Menopause Society schrijft dat vrouwen na hun dertigste 3% tot 8% spiermassa per decennium verliezen. Een operatie komt daar bovenop, en dat vraagt om bewuste keuzes.

Botten

Een overzichtsartikel in de Journal of Clinical Densitometry (2020) beschrijft dat de botdichtheid in de heup na een bariatrische ingreep daalt en dat het risico op botbreuken ongeveer 2 jaar na de operatie stijgt, vooral na ingrepen die de opname van voedingsstoffen verminderen. Het meeste bewijs komt van de gastric bypass bij vrouwen voor de menopauze; over ingrepen die vooral de maag verkleinen, zoals de sleeve, zijn weinig gegevens. Een Pools overzicht over bariatrie en menopauze (Menopause Review, 2022) wijst erop dat de verminderde opname van vitaminen en mineralen, vooral na een gastric bypass, na de menopauze extra aandacht vraagt. Volgens dat overzicht lijkt de botdichtheid bij vrouwen na de menopauze in de besproken studies na een gastric bypass niet duidelijk te dalen; de bronnen zijn het dus niet helemaal eens. De Nederlandse richtlijn noemt een botdichtheidsmeting voor de operatie zinvol en adviseert die na de operatie elke twee jaar te herhalen, vooral na een gastric bypass.

Spiermassa

Een fysiotherapiefolder voor patiënten na een bariatrische ingreep (2021) waarschuwt dat je naast vet ook spierweefsel verliest als je onvoldoende beweegt, met vermoeidheid en zwakte als mogelijk gevolg. Het advies daar: minstens twee keer per week krachtoefeningen voor de grote spiergroepen en voldoende eiwit. Hoe je daar in de overgang mee begint, lees je bij sterker worden met krachttraining.

Vitaminen en mineralen

De richtlijn is duidelijk: na een maagverkleining slik je levenslang vitaminen en mineralen, afgestemd op het type ingreep. Het gaat onder meer om calcium, vitamine D, vitamine B12, ijzer en foliumzuur. Calcium en ijzer neem je volgens de richtlijn 2 tot 4 uur na elkaar in. Welke middelen en hoeveel, bepaalt je behandelteam.

Voordelen en nadelen van een maagverkleining

Een operatie is een grote stap. Zet daarom wat ervoor en wat ertegen pleit eerlijk naast elkaar.

Wat ervoor pleit

• Volgens de inleiding van de chirurgische richtlijn leidt flink gewichtsverlies tot metabole verbetering en een hogere kwaliteit van leven.
• De ingreep is in Nederland gangbaar: het aantal operaties groeide volgens dezelfde richtlijn tot meer dan 10.000 per jaar, en alle operaties worden sinds 2015 landelijk geregistreerd.
• Je krijgt een vast team met voor- en nazorg, dus je staat er niet alleen voor.
• Volgens een overzicht in Menopause Review (2022) geeft bariatrische chirurgie blijvend gewichtsverlies en een afname van bijkomende ziekten. Dat gaat over alle patiënten, niet specifiek over vrouwen in de overgang.

Wat ertegen pleit

• Je slikt de rest van je leven supplementen en laat jaarlijks bloed controleren.
• Je botdichtheid en spiermassa kunnen dalen, op een leeftijd waarop ze al onder druk staan.
• Bij ouderen is het risico op complicaties mogelijk hoger.
• In een studie met 614 vrouwen, besproken in hetzelfde overzicht, verloren vrouwen na de menopauze gemiddeld 73,8% van hun overgewicht, tegen 87,8% bij vrouwen ervoor. De oorzaak is volgens de auteurs nog onduidelijk.

Via deze site wordt niemand verwezen of geopereerd. Of een operatie bij je past, beslist een behandelteam samen met jou.

Nazorg na een maagverkleining: levenslang

De richtlijn adviseert levenslange controle met jaarlijks bloedonderzoek. Het eerste jaar is er volgens de richtlijn minstens elke 3 maanden controle. Volgens de richtlijn uit 2020 liggen de eerste twee jaar bij voorkeur bij het ziekenhuis, daarna kan de huisarts het overnemen. De NHG en de LHV gaven in 2025 aan dat nazorg na bariatrie geen huisartsenzorg is, zo staat op de criteria-pagina van overgewichtnederland.com. Vraag daarom bij je centrum na hoe lang je daar onder controle blijft en wie daarna je aanspreekpunt is.

Meer achtergrond over de verschillende soorten ingrepen vind je op maagverkleining-info.nl, een informatiesite over maagverkleining.

Alternatieven voor een maagoperatie in de overgang

Een maagverkleining is niet de eerste stap. Meestal komt eerst een GLI of een andere behandeling, en een deel van de vrouwen in de overgang komt met een lagere BMI ook niet in aanmerking. Vergelijk de routes hieronder in de tabel. Over medicijnen bij obesitas, met voor- en nadelen, lees je meer bij de neutrale uitleg over afvalmedicatie.

Twijfel je welke route bij jou past, of wil je eerst met iemand sparren voordat je naar de huisarts gaat? Op de pagina met routes naar hulp staan de huisarts, de GLI en medische begeleiding bij overgewicht naast elkaar, met een terugbelformulier. Voldoe je mogelijk aan de criteria, doe dan eerst de 3-vragencheck uit de route hierboven en bespreek de uitkomst daarna met je huisarts.