Obesitas behandeling bij vrouwen in de overgang: welke stap past bij jou?

Behandelingen bij obesitas: zorg in treden

Zorgverleners noemen dit getrapte zorg of zorg op maat. Je krijgt de lichtste behandeling die bij je risico past. Helpt die onvoldoende, dan volgt een zwaardere stap. Leefstijl blijft bij elke trede de basis: zwaardere behandelingen komen erbovenop, niet in plaats daarvan.

Zo wordt je risico bepaald

De Richtlijn Overgewicht en obesitas bij volwassenen (2023) werkt met het gewichtsgerelateerd gezondheidsrisico, kortweg GGR. Dat kan licht, matig, sterk of extreem verhoogd zijn. Drie dingen tellen mee: je BMI, je buikomvang en ziekten die met overgewicht samenhangen, zoals diabetes type 2, hoge bloeddruk, slaapapneu of artrose. Bij vrouwen geldt een buikomvang van 88 centimeter of meer als vergroot. Voor mensen van 70 jaar en ouder en voor mensen met een niet-Europese achtergrond gelden andere grenzen.

Waarom de overgang geen eigen trede heeft

De richtlijn heeft een aparte module over obesitas tijdens de overgang. Die concludeert dat vrouwen met overgangsklachten geen ander leefstijladvies nodig hebben dan andere mensen met overgewicht. Toch speelt de overgang mee. Dalend oestrogeen bevordert volgens The Menopause Society de opslag van vet in de buik. Daardoor kan je buikomvang boven de 88 centimeter komen terwijl je BMI gelijk blijft, en valt je risico een categorie hoger uit.

De eerste treden: leefstijladvies en gecombineerde leefstijlinterventies

Bij een licht verhoogd risico, dus een BMI van 25 tot 35 zonder vergrote buikomvang en zonder bijkomende ziekte, valt je zorg volgens de definities bij de richtlijn onder geïndiceerde preventie: je wordt zoveel mogelijk geholpen om het zelf te doen, bijvoorbeeld met adviezen over voeding, bewegen, slaap en stress van je huisarts of de praktijkondersteuner. Een overzicht van de treden in gewone taal vind je ook bij het overzicht van behandelingen bij overgewicht op overgewichtnederland.com.

Vanaf een matig verhoogd risico is een gecombineerde leefstijlinterventie (GLI) de volgende stap. De richtlijn onderscheidt drie soorten:

• Basis-GLI: begeleiding bij voeding, bewegen en gedrag, inclusief slaap en stress. Voor een BMI van 25 tot 35 met een vergrote buikomvang, of een BMI van 35 tot 40 zonder vergrote buikomvang of ziekte.
• Basis-GLI met aanvullende zorg: extra (para)medische zorg voor een of twee onderdelen, meestal individueel. Voor een BMI van 25 tot 35 met een ziekte die met je gewicht samenhangt.
• Gespecialiseerde GLI: specialistische begeleiding op alle onderdelen, met een dieetbehandeling op maat, begeleid bewegen en cognitieve gedragstherapie. Voor een BMI van 35 tot 40 met een vergrote buikomvang of bijkomende ziekte, en voor iedereen met een BMI van 40 of hoger.

Een GLI-programma in een groep is volgens de richtlijn de eerste keuze. Een individuele, flexibele vorm is er voor wie dat beter past. Hoe het programma loopt, wat het kost en wat het oplevert, lees je bij de GLI voor vrouwen in de overgang.

Medicijnen als volgende stap in de behandeling van obesitas

Helpt een leefstijlprogramma te weinig, dan kan een arts medicijnen overwegen. De richtlijn noemt dat bij obesitas (BMI 30 of hoger) of overgewicht (BMI 27 of hoger) in combinatie met een vergrote buikomvang en/of een bijkomende ziekte. De richtlijn beoordeelde vier geregistreerde werkzame stoffen: orlistat, liraglutide, semaglutide en naltrexon/bupropion. Medicijnen komen altijd bovenop een GLI. Als enige behandeling raadt de richtlijn ze af.

Voorwaarden voor vergoeding

Voor vergoeding gelden strengere eisen. Volgens de vragen en antwoorden van Zorgverzekeraars Nederland (versie februari 2023) moet je eerst minstens een jaar actief aan een erkende GLI hebben meegedaan, met minder dan 5% gewichtsverlies bij een matig verhoogd risico of minder dan 10% bij een sterk verhoogd risico. Volgens het stroomschema van ZN en PON (versie 1 oktober 2025) worden alleen liraglutide en naltrexon/bupropion onder voorwaarden vergoed, met een artsenverklaring:

• Naltrexon/bupropion: bij een BMI boven de 30, of boven de 27 met een ziekte die met je gewicht samenhangt.
• Liraglutide: bij een BMI boven de 35 met zo'n ziekte, of boven de 40, zonder diabetes type 2.
• Semaglutide: geen vergoeding bij obesitas, ook niet na een GLI.

Verlies je met orlistat, liraglutide of naltrexon/bupropion na 12 weken op de hoogste dosis die je verdraagt minder dan 5% gewicht, dan adviseert de richtlijn te stoppen.

Welke middelen er zijn, met voor- en nadelen naast elkaar, staat bij GLP-1 en andere afvalmedicatie in de overgang. Een arts beslist of een middel bij je past.

Chirurgische behandelingen bij ernstige obesitas

De hoogste trede is bariatrische chirurgie, zoals een gastric bypass of een sleeve. Volgens een regionale afspraak tussen huisartsen en ziekenhuis (2025) is een verwijzing naar een obesitascentrum aan de orde bij een BMI boven de 40, boven de 35 met een bijkomende ziekte, of boven de 30 met moeilijk instelbare diabetes type 2, als eerdere behandeling onvoldoende resultaat gaf. Een niet behandelde eetstoornis is een reden om niet te verwijzen. Zorgverzekeraar DSW hanteert in zijn afbakening voor 2026 vergelijkbare grenzen voor vergoeding.

Een operatie is ingrijpend en vraagt levenslange nazorg. Wat een ingreep rond de menopauze betekent voor je botten, spieren en vitaminen, lees je bij maagverkleining in de overgang.

En de maagballon?

Een maagballon staat niet in de treden van de richtlijn. Overweeg je die toch, lees dan eerst de afwegingen bij de maagballon voor vrouwen in de overgang en bespreek het met je huisarts.

Obesitasbehandeling tijdens de overgang: accenten per trede

De trap is voor iedereen gelijk, maar in de overgang verdienen een paar dingen extra aandacht.

• Bij leefstijl en GLI: de richtlijn adviseert een gezond eetpatroon zonder sterke calorierestrictie. Een streng dieet gaf in een studie die de richtlijn bespreekt anderhalf keer zoveel verlies van vetvrije massa als een matig dieet. The Menopause Society adviseert minstens 150 minuten matig intensief bewegen per week plus twee keer per week krachttraining.
• Bij slaap: overgangsklachten kunnen je slaap verstoren, en slecht slapen houdt obesitas volgens de richtlijn in stand. Het loont om opvliegers en nachtzweten apart met je huisarts te bespreken.
• Bij medicijnen: ook dan blijft de GLI doorlopen. Eiwit en krachttraining blijven belangrijk om je spieren te sparen.
• Bij een operatie: de chirurgische richtlijn noemt een botdichtheidsmeting voor de operatie zinvol en adviseert die daarna elke twee jaar te herhalen, vooral na een gastric bypass.

De moeite is het waard. Afvallen na de menopauze lijkt volgens de richtlijn op langere termijn gezondheidswinst op te leveren, vooral door een lager risico op hart- en vaatziekten en diabetes.

Welke behandeling past bij jou? Zo zet je de eerste stap

Begin met je eigen cijfers: je BMI en je buikomvang. Kijk in de tabel hieronder in welke cel je valt, maar zie dat als oriëntatie. Je huisarts beoordeelt ook ziekten die meespelen, je medicijnen en wat je al hebt geprobeerd.

Met de afvaltest voor vrouwen in de overgang krijg je in een paar minuten een eerste inschatting van je route. Wil je weten welke hulp er is en wat die kost, kijk dan bij routes naar hulp bij afvallen. Neem je uitkomst mee naar je huisarts. Samen bepaal je welke trede nu past, en wanneer het tijd is voor een volgende stap.