Maagverkleining na je 50e of boven de 45: wat verandert er met de jaren?

Maagverkleiningen op latere leeftijd: kan dat nog?

Ja. De richtlijn Chirurgische behandeling van obesitas van de Nederlandse Vereniging voor Heelkunde (2020) zegt het letterlijk: laat de indicatie niet afhangen van de leeftijd van de patiënt. Bij oudere patiënten houdt het team wel rekening met een mogelijk hoger risico op complicaties of overlijden. Een overzichtsstudie in Clinical Interventions in Aging (2015) met 26 studies en 8.149 patiënten van 60 jaar en ouder kwam tot dezelfde conclusie: weiger iemand een operatie niet alleen vanwege zijn leeftijd, maar bespreek wel de iets hogere risico's.

De medische criteria zijn voor vrouwen van 45, 55 of 65 hetzelfde. Die criteria en de route via de huisarts lees je bij de criteria voor een maagverkleining in de overgang. Wil je eerst voor jezelf nagaan of je in de buurt komt? Doe de 3-vragencheck voor een maagverkleining op de site van onze partner. Die stelt drie vragen, slaat niets op en geeft een indicatie, geen medisch advies.

Resultaten en risico's van een maagoperatie na je vijftigste

Afvallen en verbetering van ziekten

De richtlijn vergeleek studies met patiënten van 60 jaar en ouder met jongere patiënten. Het verschil in gewichtsverlies was onduidelijk: in cohortstudies vrijwel nul, in case-controlstudies verloren jongeren gemiddeld 8,5 procentpunt meer van hun overgewicht. De verbetering van ziekten die met overgewicht samenhangen was bij ouderen iets kleiner. Diabetes verdween bij 56% van de ouderen tegen 65% van de jongeren, hoge bloeddruk bij 46% tegen 52%. De bewijskracht noemt de richtlijn zeer laag. De overzichtsstudie uit 2015 vond bij 60-plussers na een jaar of langer een gemiddeld verlies van 54% van het overgewicht.

Voor vrouwen speelt de menopauze zelf ook mee. In een studie met 614 vrouwen, besproken in een overzicht in Menopause Review (2022), verloren vrouwen na de menopauze gemiddeld 73,8% van hun overgewicht, tegen 87,8% bij vrouwen ervoor.

Complicaties en veiligheid

Het grootste Nederlandse onderzoek komt uit het landelijke register voor bariatrische operaties, de Dutch Audit for Treatment of Obesity (DATO). Van de 49.553 patiënten die tussen 2015 en 2020 een eerste operatie kregen, waren er 838 van 65 jaar of ouder. Zij kregen in de eerste 30 dagen vaker een ernstige complicatie: 4,5% tegen 2,2% bij jongere patiënten. Een bloeding kwam het vaakst voor. Het overlijden op korte termijn verschilde niet duidelijk: 0,2% tegen 0,1%. Ernstige complicaties tussen 30 dagen en 2 jaar na de operatie kwamen bij de 65-plussers juist minder vaak voor. De onderzoekers concluderen dat de operatie bij ouderen veilig is wat betreft sterfte en complicaties op middellange termijn, maar dat ouderen in de eerste maand ongeveer twee keer zo vaak een ernstige complicatie kregen. Zij adviseren per persoon af te wegen of de operatie past.

Botten en botdichtheid na bariatrische chirurgie in de menopauze

Na de overgang daalt je botdichtheid al vanzelf, omdat je minder oestrogeen aanmaakt; het overzicht in Menopause Review noemt dat ook. Een operatie kan daar een schepje bovenop doen. Een overzicht in de Journal of Clinical Densitometry (2020) beschrijft dat de botdichtheid van de totale heup 2% tot 5% daalt in het eerste half jaar en 6% tot 10,5% na 9 tot 12 maanden. Het risico op botbreuken stijgt ongeveer 2 jaar na de operatie, vooral na ingrepen die de opname van voedingsstoffen verminderen. Het meeste bewijs komt van de gastric bypass bij vrouwen voor de menopauze. Over ingrepen die alleen de maag verkleinen, zoals de sleeve, zijn weinig gegevens.

Het overzicht in Menopause Review noemt een studie waarin de botafbraak bij vrouwen na een gastric bypass 65% hoger lag dan bij vrouwen van dezelfde leeftijd zonder operatie. Tegelijk bleef de botdichtheid in een andere besproken studie boven de middenwaarde van de leeftijdsgroep. De bronnen zijn het dus niet helemaal eens over hoe groot het probleem is.

De Nederlandse richtlijn noemt een botdichtheidsmeting voor de operatie zinvol en adviseert die daarna elke twee jaar te herhalen, vooral na een gastric bypass. Vraag je behandelteam of dat bij jou gebeurt. Meer over je botten na de menopauze lees je bij gezondheid en botten na de overgang.

Spiermassa en vitaminen bij een maagverkleining boven de 45

Spieren behouden

Vrouwen verliezen volgens The Menopause Society na hun dertigste 3% tot 8% spiermassa per tien jaar. Als je snel afvalt na een operatie en weinig beweegt, verlies je ook spierweefsel. Een fysiotherapiefolder voor patiënten na een bariatrische ingreep (2021) adviseert daarom minstens twee keer per week krachtoefeningen voor de grote spiergroepen, plus genoeg eiwit. Begin je liever al voor de operatie? Lees dan hoe je veilig begint met krachttraining in de overgang.

Levenslang vitaminen

Na een maagverkleining slik je de rest van je leven vitaminen en mineralen, afgestemd op het type ingreep. De richtlijn noemt onder meer ijzer, vitamine B12, foliumzuur, calcium en vitamine D. Na een sleeve of gastric bypass is er het eerste jaar elke 3 tot 6 maanden bloedonderzoek, daarna elk jaar. Calcium en vitamine D zijn juist rond de menopauze belangrijk voor je botten. Welke middelen en hoeveel je nodig hebt, bepaalt je behandelteam. Wat supplementen wel en niet doen in de overgang, staat bij supplementen in de overgang.

Hormoontherapie en maagverkleiningen: opname en trombose

Opname van tabletten na de operatie

Na een maagverkleining neemt je lichaam sommige medicijnen anders op. De richtlijn schrijft dat de opname van diverse middelen verminderd is en dat de dosering soms moet worden aangepast. Bij twijfel overlegt de arts met de apotheek. Volgens de KNMP blijft de operatie levenslang als aandachtspunt in het systeem van de apotheek staan, zodat je medicijnen daarop worden gecontroleerd. Voor de anticonceptiepil adviseert de KNMP sinds maart 2023 om die de eerste twaalf maanden na de operatie te vermijden. Redenen zijn dat de pil mogelijk minder goed wordt opgenomen en dat een zwangerschap in het eerste jaar wordt afgeraden. Let op: dat advies gaat over anticonceptie, niet over hormoontherapie in de overgang. Over hormoontherapie na een maagverkleining vonden we geen Nederlandse aanbeveling. Of hetzelfde opnameprobleem ook voor overgangshormonen als tablet speelt, is dus niet vastgesteld. Gebruik je hormonen als tablet, vraag dan na de operatie aan je arts of apotheker of de vorm nog past.

Trombose rond de operatie

De richtlijn Antitrombotisch beleid plaatst bariatrische chirurgie in de hoogste risicogroep voor trombose, en obesitas telt als extra risicofactor. Bij zo'n ingreep adviseert die richtlijn na de operatie een bloedverdunner uit de groep LMWH, die als prik onder de huid wordt gegeven, soms een aantal weken lang. Volgens dezelfde richtlijn verhoogt hormoontherapie als tablet het risico op trombose, en lijkt hormoontherapie via de huid dat risico niet belangrijk te verhogen. De Europese menopauzevereniging EMAS schrijft dat het verstandig kan zijn om hormoontherapie 4 tot 6 weken voor een grote operatie onder narcose te stoppen en pas weer te beginnen als je weer volledig mobiel bent. Gaat de therapie door, dan adviseert EMAS trombosepreventie. Stop nooit zelf: een arts beslist samen met jou wat in jouw situatie het beste is. Meer over de risico's van hormonen lees je bij nadelen en bijwerkingen van hormoontherapie.

Voordelen en nadelen op een rij, en je volgende stap

Wat ervoor pleit: ook na je vijftigste verbeteren ziekten als diabetes en hoge bloeddruk vaak, en het sterfterisico van de operatie is in Nederland laag. Wat ertegen pleit: in de eerste maand iets vaker een ernstige complicatie, gemiddeld iets minder gewichtsverlies na de menopauze, extra druk op botten en spieren, levenslang supplementen en een kritische blik op je medicijnen. Een operatie is ook nooit de eerste stap. Vaak komt eerst een leefstijlprogramma of medische begeleiding.

Twijfel je welke route bij jou past? Op de pagina met routes naar hulp bij afvallen zie je de huisarts, het leefstijlprogramma en medische begeleiding naast elkaar. Via deze site wordt niemand verwezen of geopereerd: of een operatie bij je past, beslist een behandelteam samen met jou.